Jak wymienić filtr w okapie kuchennym? Filtr węglowy i przeciwtłuszczowy krok po kroku

Który filtr się wymienia, a który tylko czyści?

To pytanie musi paść na samym początku, bo od odpowiedzi zależy cała reszta. W okapie występują dwa rodzaje filtrów o różnym zadaniu i różnym cyklu życia. Filtr przeciwtłuszczowy to zwykle metalowa kratka, aluminiowa lub stalowa, montowana na spodzie okapu, którą widać od razu po spojrzeniu w górę. Jego rolą jest zatrzymywanie cząsteczek tłuszczu z pary kuchennej. Ten filtr jest wielorazowy, więc się go nie wymienia, tylko regularnie czyści, a wymiana wchodzi w grę dopiero, gdy się zniszczy albo zardzewieje.

Filtr węglowy to zupełnie inna historia. Kryje się głębiej, za filtrem przeciwtłuszczowym, i zawiera węgiel aktywny, który pochłania zapachy. To on wychwytuje wonie ze smażenia, zanim powietrze wróci do kuchni. Kluczowa różnica polega na tym, że węgiel aktywny z czasem się nasyca i traci zdolność pochłaniania, a większości filtrów węglowych nie da się skutecznie wyczyścić ani zregenerować. Dlatego to właśnie ten filtr się wymienia na nowy, i to najczęściej o niego chodzi, gdy ktoś pyta o wymianę.

Zapamiętanie tej różnicy oszczędza sporo frustracji. Filtr przeciwtłuszczowy myjesz, filtr węglowy wyrzucasz i zakładasz nowy. Mycie filtra węglowego mija się z celem, a nawet może pogorszyć jego działanie, bo woda wypłukuje i zbryla węgiel. Z kolei próba „wymiany” filtra przeciwtłuszczowego, gdy wystarczyło go umyć, to niepotrzebny wydatek. Zanim więc cokolwiek zamówisz, ustal, z którym filtrem masz do czynienia.

Czy Twój okap w ogóle potrzebuje filtra węglowego?

To druga rzecz do sprawdzenia, zanim ruszysz z wymianą, i pomijana zaskakująco często. Filtr węglowy ma sens wyłącznie w okapie pracującym w trybie pochłaniacza, czyli recyrkulacji. W takim ustawieniu powietrze nie jest wyrzucane na zewnątrz, tylko oczyszczane wewnątrz urządzenia i zawracane do kuchni. Skoro wraca do pomieszczenia, trzeba z niego usunąć zapachy, i do tego właśnie służy węgiel aktywny.

Zupełnie inaczej jest w okapie pracującym jako wyciąg. Tu powietrze wraz z zapachami i wilgocią jest odprowadzane rurą na zewnątrz albo do kanału wentylacyjnego, więc nie ma czego pochłaniać wewnątrz. W trybie wyciągowym filtr węglowy jest zbędny, a w wielu takich okapach po prostu go nie ma i nie należy go dokładać, bo tylko niepotrzebnie utrudniałby przepływ powietrza. Wystarcza sam filtr przeciwtłuszczowy.

Wniosek jest praktyczny. Jeśli Twój okap wydmuchuje powietrze rurą na zewnątrz albo do kominka wentylacyjnego, prawdopodobnie w ogóle nie szukaj filtra węglowego. Jeśli natomiast okap wisi pod szafką i zawraca powietrze do kuchni, na przykład model podszafkowy bez podłączenia do wentylacji, to filtr węglowy jest kluczowy i to jego będziesz wymieniać. Wielu producentów projektuje okapy tak, że ten sam model może pracować w obu trybach, a filtr węglowy dokłada się dopiero przy przełączeniu na recyrkulację.

Jak rozpoznać, że filtr wymaga wymiany lub czyszczenia?

Zanim przejdziemy do samej wymiany, warto wiedzieć, kiedy jej potrzeba, bo działanie na wyczucie prowadzi albo do zbyt częstych zakupów, albo do pracy z zapchanym filtrem. Sygnały dla obu filtrów są nieco inne, choć czasem się nakładają.

Nasycony filtr węglowy najłatwiej rozpoznać po tym, że okap gorzej radzi sobie z zapachami. Wonie ze smażenia utrzymują się w kuchni dłużej niż kiedyś, mimo że urządzenie pracuje normalnie. Bywa też, że okap staje się głośniejszy, bo przez zatkany filtr trudniej przetłoczyć powietrze. Węgiel aktywny ma ograniczoną pojemność, więc po pewnym czasie po prostu przestaje pochłaniać, nawet jeśli z zewnątrz filtr wygląda tak samo. To dlatego wymienia się go według czasu użytkowania, a nie wyglądu.

Filtr przeciwtłuszczowy sygnalizuje potrzebę czyszczenia inaczej. Robi się wyraźnie tłusty i lepki, traci połysk, a przy mocnym zabrudzeniu okap zaczyna gorzej ciągnąć i głośniej pracować. Wiele nowszych okapów z elektronicznym wyświetlaczem samo przypomina o czyszczeniu lub wymianie, sygnalizując przekroczenie założonej liczby godzin pracy. Jest jeszcze jeden powód, dla którego nie warto tego odkładać, i to poważniejszy niż estetyka. Gruba warstwa nagromadzonego tłuszczu jest łatwopalna i zwiększa ryzyko pożaru, zwłaszcza nad płytą gazową. Zaniedbany filtr przeciwtłuszczowy to nie tylko słabszy okap, ale i realne zagrożenie.

Jak wymienić filtr węglowy w okapie krok po kroku?

Przejdźmy do konkretów. Cała operacja jest prosta, ale warto zrobić ją w odpowiedniej kolejności. Poniższe kroki obejmują typowy okap podszafkowy lub kominowy pracujący w recyrkulacji.

Zanim zaczniesz, dla bezpieczeństwa odłącz okap od zasilania, wyłączając go i wyjmując wtyczkę albo wyłączając odpowiedni bezpiecznik. To rozsądny nawyk przy każdej ingerencji w urządzenie elektryczne, nawet jeśli sama wymiana filtra nie wymaga dotykania instalacji. Przygotuj też nowy filtr węglowy dobrany do modelu, o czym więcej w dalszej części.

Pierwszy właściwy krok to zdjęcie filtra przeciwtłuszczowego, bo filtr węglowy siedzi za nim i inaczej się do niego nie dostaniesz. Metalową kratkę zwalnia się zwykle prostym zatrzaskiem lub dźwigienką, po czym filtr wysuwa się w dół. Odłóż go na bok, przy okazji możesz go umyć, skoro i tak masz go w ręku. Drugi krok to wyjęcie zużytego filtra węglowego. Sposób zależy od jego kształtu, co jest źródłem większości nieporozumień. Filtry okrągłe, w formie kapsuł, są zwykle nasadzone po obu stronach silnika i zwalnia się je, przekręcając w stronę przeciwną do ruchu wskazówek zegara, aż puszczą. Filtry płaskie, w formie maty, bywają wpięte w ramkę lub przytrzymane zaczepami nad filtrem aluminiowym i po prostu się je wypina.

Trzeci krok to montaż nowego filtra węglowego, będący odwróceniem poprzedniego. Okrągłe kapsuły nakładasz na gniazda przy silniku i przekręcasz zgodnie z ruchem wskazówek zegara, aż wyraźnie się zablokują, żeby nie obluzowały się podczas pracy. Płaską matę wpinasz w ramkę lub pod zaczepy, upewniając się, że przylega równo i nie zasłania niczego przypadkowo. Czwarty krok to ponowny montaż wyczyszczonego filtra przeciwtłuszczowego, który wsuwasz na miejsce, aż zatrzask zaskoczy. Na koniec podłącz okap z powrotem do prądu i uruchom go na chwilę, żeby sprawdzić, czy pracuje normalnie i czy nic nie klekocze. Jeśli wszystko siedzi na swoim miejscu, gotowe.

Jak dobrać właściwy filtr do swojego okapu?

Najczęstszy błąd na etapie zakupu to zamówienie filtra, który nie pasuje do modelu. Filtry węglowe różnią się nie tylko kształtem, ale i średnicą, wymiarami maty czy sposobem mocowania, a niedopasowany filtr albo nie wejdzie, albo nie będzie szczelnie przylegał, przez co część powietrza go ominie i zapachy nie zostaną pochłonięte.

Najpewniejszą drogą jest sięgnięcie do instrukcji obsługi okapu, gdzie producent podaje symbol pasującego filtra. Jeśli instrukcji nie masz pod ręką, sprawdź oznaczenie na starym filtrze albo model okapu z tabliczki znamionowej i na tej podstawie dobierz część. Najprościej i najbezpieczniej jest kupić oryginalny filtr tej samej marki co okap, bo wtedy masz pewność wymiarów i szczelności. Na rynku są też filtry uniwersalne w formie maty, którą docina się nożyczkami do rozmiaru konkretnego urządzenia. To tańsze i wygodne rozwiązanie, akceptowane w wielu okapach, ale wymaga dokładnego zmierzenia i starannego docięcia, żeby filtr dobrze przylegał.

Osobna uwaga dotyczy filtrów węglowych typu longlife, czyli o przedłużonej żywotności, które w niektórych modelach nadają się do regeneracji. Można je okresowo odświeżyć, na przykład podgrzewając w piekarniku zgodnie z instrukcją, co przywraca część zdolności pochłaniania. To wyjątek od reguły, że filtra węglowego się nie czyści, ale dotyczy wyłącznie filtrów wyraźnie oznaczonych jako regenerowalne. Informację, czy Twój filtr jest tego typu, znajdziesz w instrukcji, i tylko wtedy warto próbować, bo zwykły filtr węglowy regeneracji nie przetrwa.

Jak wyczyścić filtr przeciwtłuszczowy przy okazji wymiany?

Skoro i tak zdejmujesz filtr przeciwtłuszczowy, żeby dostać się do węglowego, to idealny moment, by go umyć, zamiast wkładać brudny z powrotem. Aluminiowe i stalowe filtry przeciwtłuszczowe świetnie znoszą czyszczenie, a regularne mycie jest ważniejsze, niż się wydaje, bo to od niego zależy wydajność okapu i bezpieczeństwo.

Najprostsza metoda to zmywarka, o ile filtr się do niej nadaje i mieści. Wystarczy krótki program w niższej temperaturze, choć przy grubym zabrudzeniu zmywarka może nie poradzić sobie za pierwszym razem. Skuteczne jest też namoczenie. Włóż filtr do naczynia albo blachy, zalej gorącą wodą tak, żeby był przykryty, i dodaj sody oczyszczonej. Po kilkunastu minutach tłuszcz rozpuszcza się na tyle, że schodzi po przetarciu gąbką. Zamiast sody można użyć roztworu wody z octem w proporcji mniej więcej pół na pół albo zwykłego płynu do naczyń, który dobrze rozpuszcza tłuszcz.

Dwie rzeczy warto wiedzieć. Po pierwsze, aluminiowe filtry po myciu, zwłaszcza w zmywarce, mogą lekko zmienić kolor lub zmatowieć, co nie wpływa na ich działanie, więc nie ma powodu do niepokoju. Po drugie, jeśli filtr był bardzo długo zaniedbany i tłuszcz się zapiekł, może się okazać, że nie da się go doczyścić bez dużego wysiłku, albo że metal zaczął rdzewieć. W takim przypadku prostszą i pewniejszą opcją jest wymiana filtra przeciwtłuszczowego na nowy, dobrany tak samo jak węglowy, czyli według instrukcji lub wymiaru starego.

Jak często wymieniać i czyścić filtry, żeby okap działał sprawnie?

Regularność jest tu ważniejsza niż jednorazowa dokładność, bo okap zaniedbany przez pół roku odzyskuje formę wolniej niż ten pielęgnowany na bieżąco. Częstotliwość zależy przede wszystkim od tego, jak często i jak tłusto gotujesz, więc poniższe wartości traktuj jako punkt wyjścia, a nie sztywną regułę.

Filtr przeciwtłuszczowy najlepiej czyścić mniej więcej co miesiąc przy typowym gotowaniu, a przy intensywnym smażeniu nawet częściej. Producenci często podają orientacyjnie czyszczenie po około czterdziestu godzinach pracy okapu. Filtr węglowy, w zależności od modelu i intensywności użytkowania, wymienia się zwykle co trzy do sześciu miesięcy, a część producentów wskazuje przedział czterech do sześciu miesięcy albo orientacyjnie około stu sześćdziesięciu godzin pracy. Poniższa tabela zbiera te różnice w jednym miejscu.

Warto pamiętać, że oba filtry pracują razem i zaniedbanie jednego odbija się na drugim. Brudny filtr przeciwtłuszczowy przepuszcza więcej tłuszczu w głąb okapu, co szybciej zapycha filtr węglowy i sam silnik. Dlatego najlepszą strategią jest łączenie czynności: przy każdej wymianie filtra węglowego zdejmij i umyj filtr przeciwtłuszczowy, a okap odwdzięczy się cichą i skuteczną pracą przez długi czas.

Zbierzmy to w całość

Wymiana filtra w okapie sprowadza się do jednej kluczowej decyzji na starcie: ustalenia, z którym filtrem masz do czynienia i czy Twój okap go w ogóle potrzebuje. Filtr przeciwtłuszczowy, czyli metalową kratkę na spodzie, się czyści, a filtr węglowy, ukryty za nim i pochłaniający zapachy, się wymienia, ale tylko w okapach pracujących w recyrkulacji. W trybie wyciągowym, gdy powietrze idzie rurą na zewnątrz, filtr węglowy jest zbędny.

Sama czynność jest prosta i nie wymaga narzędzi. Dla bezpieczeństwa odłącz okap od prądu, zdejmij filtr przeciwtłuszczowy, wypnij lub odkręć zużyty filtr węglowy, zamontuj nowy tak, by wyraźnie się zablokował, i wstaw z powrotem umytą kratkę. Najwięcej uwagi poświęć doborowi części, bo niedopasowany filtr nie będzie działał szczelnie, oraz regularności, bo to ona, a nie perfekcja przy pojedynczej wymianie, decyduje o tym, czy okap skutecznie ciągnie i czy nie staje się zagrożeniem pożarowym. Kilka minut co parę miesięcy wystarczy, żeby kuchnia była wolna od tłuszczu i zapachów.

Najczęściej zadawane pytania

Poniżej krótkie, konkretne odpowiedzi na pytania, które najczęściej pojawiają się przy wymianie i pielęgnacji filtrów w okapie kuchennym.

Czy filtr węglowy można umyć zamiast wymieniać? W większości przypadków nie. Standardowy filtr węglowy zawiera węgiel aktywny, który nasyca się zapachami i nie odzyskuje właściwości po umyciu, a woda dodatkowo zbryla węgiel. Wyjątkiem są filtry typu longlife oznaczone jako regenerowalne, które można okresowo odświeżyć zgodnie z instrukcją, zwykle podgrzewając w piekarniku.

Skąd wiem, czy mój okap ma filtr węglowy? Filtr węglowy występuje tylko w okapach pracujących w trybie pochłaniacza, czyli zawracających powietrze do kuchni. Jeśli okap odprowadza powietrze rurą na zewnątrz lub do wentylacji, najczęściej go nie ma. Pewność daje instrukcja obsługi lub zajrzenie za filtr przeciwtłuszczowy, gdzie węglowy jest montowany.

Gdzie znajduje się filtr węglowy w okapie? Filtr węglowy jest ukryty wewnątrz okapu, za metalowym filtrem przeciwtłuszczowym. Aby się do niego dostać, trzeba najpierw zdjąć kratkę przeciwtłuszczową. W zależności od modelu ma formę okrągłych kapsuł nasadzanych po bokach silnika albo płaskiej maty mocowanej nad filtrem aluminiowym.

Czy można używać uniwersalnego filtra węglowego zamiast oryginalnego? Tak, uniwersalne maty węglowe, docinane nożyczkami do wymiaru, działają w wielu okapach i są tańsze. Wymagają jednak dokładnego zmierzenia i starannego docięcia, żeby filtr szczelnie przylegał. Oryginalny filtr tej samej marki jest pewniejszy pod względem wymiarów i szczelności, choć zwykle droższy.

Co się stanie, jeśli nie wymienię filtra węglowego? Nasycony filtr węglowy przestaje pochłaniać zapachy, więc wonie ze smażenia utrzymują się w kuchni dłużej. Zatkany filtr może też utrudniać przepływ powietrza, przez co okap pracuje głośniej i mniej wydajnie. Nie grozi to awarią, ale okap w praktyce przestaje spełniać swoją funkcję w trybie pochłaniacza.

Czy trzeba odłączać okap od prądu przy wymianie filtra? Sama wymiana filtra nie wymaga kontaktu z instalacją elektryczną, ale odłączenie okapu od zasilania przed pracą jest rozsądnym nawykiem bezpieczeństwa. Wyłącz urządzenie i wyjmij wtyczkę lub wyłącz bezpiecznik, zwłaszcza jeśli przy okazji czyścisz wnętrze okapu w pobliżu oświetlenia czy silnika.

Czy brudny filtr w okapie grozi pożarem? Tak, mocno zatłuszczony filtr przeciwtłuszczowy jest realnym zagrożeniem. Nagromadzony tłuszcz jest łatwopalny, a nad płytą gazową, przy otwartym ogniu, ryzyko zapłonu rośnie. To jeden z ważniejszych powodów, dla których filtr przeciwtłuszczowy trzeba czyścić regularnie, a nie tylko wtedy, gdy okap zaczyna gorzej ciągnąć.