Gdzie oddać stary telewizor?

Dlaczego telewizora nie wolno wyrzucić do śmietnika?

Telewizor, niezależnie od tego, czy jest to kineskopowy odbiornik sprzed dwudziestu lat, plazma, czy pięcioletni model LED, należy do zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. W klasyfikacji obowiązującej od 2018 roku trafia do grupy drugiej, obejmującej ekrany, monitory i sprzęt z wyświetlaczem o powierzchni większej niż 100 cm². Ustawa z 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym zakazuje umieszczania takiego sprzętu razem z innymi odpadami, a złamanie tego zakazu jest wykroczeniem zagrożonym grzywną.

Kwota 5000 zł, która pojawia się przy tej okazji, to górna granica grzywny orzekanej przez sąd. Mandat wystawiony na miejscu przez straż miejską jest znacznie niższy, zwykle w granicach kilkuset złotych, ale skala rośnie przy porzuceniu sprzętu w lesie, przy drodze albo przy altanie śmietnikowej, bo to już zaśmiecanie, a przy uszkodzonym urządzeniu również sprowadzenie zagrożenia dla środowiska.

Powód zakazu jest materialny, nie formalny. Kineskop to lampa próżniowa, której stożkowa część zawiera szkło ołowiowe z zawartością tlenku ołowiu rzędu 20–25 proc., a na wewnętrznej stronie ekranu znajduje się warstwa luminoforu ze związkami baru, cynku czy itru. W telewizorach LCD sprzed kilkunastu lat rolę podświetlenia pełniły świetlówki z zimną katodą, czyli lampy zawierające rtęć. Nowsze konstrukcje z podświetleniem LED są pod tym względem bezpieczniejsze, ale nadal mają płytki drukowane z lutowiem, kondensatory i tworzywa z bromowanymi uniepalniaczami.

Ta różnica ma znaczenie praktyczne przy transporcie. Telewizor kineskopowy przewozi się ekranem do przodu lub na płasko, a nie oparty o krawędź, i nie próbuje się go „zmniejszyć”, żeby zmieścił się do bagażnika.

Gdzie oddać stary telewizor?

Kanałów jest kilka i różnią się nie ceną, bo wszystkie legalne są bezpłatne, tylko tym, kto i pod jakim warunkiem musi sprzęt przyjąć.

Najprostszą ścieżką przy jednym telewizorze i dostępnym samochodzie pozostaje PSZOK. Każda gmina ma obowiązek prowadzić taki punkt i informować o jego lokalizacji, a przyjęcie odpadu mieści się w opłacie śmieciowej, którą i tak się płaci. Warto tylko sprawdzić godziny otwarcia i regulamin, bo część gmin wprowadza roczne limity ilościowe dla niektórych frakcji.

Czy sklep musi przyjąć stary telewizor bez zakupu nowego?

Tu kryje się najczęstsza pomyłka. Krąży przekonanie, że duże sklepy elektroniczne przyjmują każdy zużyty sprzęt bez żadnych warunków. Uprawnienie faktycznie istnieje, tylko dotyczy sprzętu, którego żaden z zewnętrznych wymiarów nie przekracza 25 cm. Sklep o powierzchni sprzedaży sprzętu wynoszącej co najmniej 400 m² musi bezpłatnie przyjąć ładowarkę, mysz, golarkę czy stary telefon, i nie może wymagać w zamian zakupu.

Telewizor się w tej granicy nie mieści. Nawet niewielki model o przekątnej 20 cali ma szerokość obudowy grubo powyżej 25 cm, więc duży sklep nie ma obowiązku przyjąć go od osoby, która niczego nie kupuje. Część sieci robi to dobrowolnie w ramach własnych akcji, ale jest to gest handlowy, a nie uprawnienie, na które można się powołać przy ladzie.

Obowiązek sklepu wobec telewizora uruchamia się dopiero przy zakupie. Wtedy jest bezwarunkowy i dotyczy każdego sprzedawcy, niezależnie od wielkości placówki.

Jak działa oddanie telewizora przy zakupie nowego?

Zasada 1:1 oznacza, że kupując nowe urządzenie, można oddać zużyte tego samego rodzaju i w tej samej liczbie. Nowy telewizor pozwala oddać stary telewizor, ale nie pozwala przy okazji podrzucić pralki. Nie ma znaczenia marka ani to, czy stary sprzęt działa.

Przy zakupie w sklepie stacjonarnym z odbiorem osobistym stary odbiornik trzeba przywieźć samodzielnie. Wygodniejszy wariant to zakup z dostawą, także internetowy: wtedy zużyty sprzęt oddaje się w miejscu dostawy nowego, czyli w mieszkaniu albo pod drzwiami, a kurier lub ekipa montażowa zabiera go ze sobą. Warunek jest jeden i łatwo go przeoczyć: chęć oddania trzeba zgłosić przy składaniu zamówienia, bo kierowca musi mieć na to miejsce w aucie i odpowiedni dokument. Zgłoszenie w dniu dostawy zwykle kończy się odmową.

Bezpłatne jest samo przyjęcie sprzętu. Wyniesienie starego telewizora z czwartego piętra bez windy albo jego odwiezienie do sklepu to usługi dodatkowe i sprzedawca ma prawo je wycenić. Warto zapytać o to przed zakupem, bo cenniki bywają zaskakujące, a różnice między sieciami spore.

Czy telewizor można wystawić na gabaryty?

Odpowiedź brzmi: to zależy od gminy, i jest to jedyna uczciwa odpowiedź, choć bywa podawana w wersji skrajnej w obie strony.

Zbiórka odpadów wielkogabarytowych, potocznie wystawka, obejmuje meble, dywany, materace, wózki czy rowery. Zużyty sprzęt elektryczny formalnie nie jest odpadem wielkogabarytowym, tylko odrębną frakcją, i część związków międzygminnych wprost informuje, że telewizory ani pralki podczas wystawek nie będą odbierane. Jednocześnie wiele dużych miast celowo włącza sprzęt RTV i AGD do harmonogramu odbioru odpadów wystawkowych, uznając, że łatwiej odebrać go sprzed domu niż tłumaczyć się później z porzuconych odbiorników przy śmietniku.

Wniosek praktyczny jest prosty. Przed wystawieniem telewizora trzeba sprawdzić harmonogram i listę odbieranych odpadów na stronie gminy albo u operatora odbierającego odpady. Jeśli sprzęt RTV nie jest tam wymieniony, telewizor zostanie pod blokiem, a odpowiedzialność za porzucony odpad spada na osobę, która go tam postawiła.

Jest jeszcze druga, mniej oczywista przyczyna, dla której nie warto wystawiać telewizora z wyprzedzeniem. Sprzęt pozostawiony na klatce schodowej albo przy altanie znika albo zostaje rozebrany na miejscu. Wyrwane kable i wyjęte płytki zmieniają go w odpad niekompletny, którego większość podmiotów nie ma prawa zebrać.

Czy odbiór telewizora z domu jest bezpłatny?

Usługa odbioru elektroodpadów spod drzwi wygląda jak rozwiązanie idealne, zwłaszcza przy ciężkim odbiorniku i braku samochodu. Trzeba jednak sprawdzić dwie rzeczy, zanim zamówi się kurs.

Pierwsza to zakres bezpłatności. Systemy odbioru finansowane przez organizacje odzysku najczęściej obejmują za darmo duży sprzęt AGD, czyli lodówki, pralki, zmywarki i kuchenki, bo to sprzęt o dodatnim bilansie surowcowym. Telewizory i monitory bywają traktowane odrębnie i w części ofert odbiór RTV jest płatny. W niektórych miastach działają jednak programy prowadzone wspólnie przez samorząd i organizację odzysku, w których telewizor odbierany jest bezpłatnie i bez konieczności wynoszenia go z mieszkania. Warszawa jest tu najbardziej znanym przykładem, ale podobne akcje prowadzą też mniejsze gminy, zwykle cyklicznie.

Druga to wymóg kompletności. Firmy realizujące odbiory zwykle zastrzegają, że przyjmują wyłącznie kompletne urządzenia, i mają do tego podstawę prawną, o której szerzej niżej. Telewizor bez podstawy jest kompletny, telewizor z wymontowaną płytą główną czy wyciętym przewodem zasilającym już nie.

Przed zamówieniem odbioru sprzęt trzeba odłączyć od prądu i anteny oraz zostawić w mieszkaniu, a nie na korytarzu. Sensowna kolejność to najpierw telefon albo formularz, potem uzgodnienie terminu, a dopiero na końcu przenoszenie odbiornika bliżej drzwi.

Czy PSZOK może odmówić przyjęcia telewizora?

Może, ale w wąskim zakresie, i warto znać granicę, bo odmowy bywają udzielane szerzej, niż pozwalają przepisy.

Gminny punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych przyjmuje odpady od mieszkańców swojej gminy, objętych systemem opłat. Może więc poprosić o potwierdzenie, że odpad pochodzi z jej terenu, i odmówić przyjęcia sprzętu przywiezionego z działalności gospodarczej albo z innej gminy. Może też odmówić przyjęcia urządzenia, które zagraża zdrowiu obsługi, na przykład telewizora z rozbitym kineskopem, sypiącego szkłem.

Czego natomiast zrobić nie może, to odmówić przyjęcia sprzętu tylko dlatego, że jest niekompletny. Obowiązek odbierania zużytego sprzętu przez PSZOK wynika z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach i nie jest uzależniony od kompletności urządzenia. Regulaminy PSZOK-ów, które wprowadzały taki warunek, były uchylane przez organy nadzoru jako sprzeczne z ustawą. Jeśli więc telewizor stracił po drodze osłonę tylną albo kabel, punkt gminny nadal ma go przyjąć.

Ta sama zasada nie działa jednak wszędzie. Zakaz zbierania niekompletnego zużytego sprzętu obejmuje podmioty inne niż PSZOK-i, zakłady przetwarzania, firmy odbierające odpady komunalne i duże sklepy, a kary za jego złamanie sięgają setek tysięcy złotych. Dlatego skup złomu, który nie figuruje w rejestrze zbierających zużyty sprzęt, nie przyjmie rozebranego telewizora i będzie miał rację.

Co zrobić z działającym telewizorem?

Zanim telewizor stanie się odpadem, warto sprawdzić, czy w ogóle musi nim zostać. Sprzęt sprawny albo z drobną usterką ma wartość, która zeruje się dopiero po kilku latach leżenia w piwnicy.

Model LED z ostatnich mniej więcej ośmiu lat, zwłaszcza o przekątnej powyżej 40 cali, znajduje nabywcę na portalu ogłoszeniowym w kilka dni, o ile cena jest realistyczna. Starsze konstrukcje sprzedają się gorzej, ale bywają rozchwytywane jako drugi odbiornik do garażu, warsztatu czy domku działkowego. Osobną grupę stanowią kineskopowe telewizory z lat dziewięćdziesiątych, na które istnieje niszowy popyt wśród osób grających na starych konsolach, gdzie obraz z automatu wygląda poprawnie tylko na kineskopie.

Jeśli sprzedaż nie wchodzi w grę, telewizor można przekazać nieodpłatnie. Świetlice, organizacje pomocowe, domy sąsiedzkie i grupy wymiany rzeczy w mediach społecznościowych regularnie przyjmują działający sprzęt RTV. Ponowne użycie jest w hierarchii postępowania z odpadami wyżej niż recykling, więc jest to nie tylko wygodne, ale i najbardziej sensowne rozwiązanie z punktu widzenia surowców.

Granica opłacalności naprawy przebiega mniej więcej tam, gdzie koszt części przekracza jedną trzecią ceny nowego odpowiednika. Wymiana zasilacza czy taśmy sygnałowej zwykle się broni, wymiana matrycy w telewizorze sprzed sześciu lat już nie, bo sama część kosztuje niemal tyle co nowy odbiornik.

Jak przygotować telewizor do oddania?

Dwie czynności zajmują kilkanaście minut i obie warto wykonać niezależnie od wybranego kanału.

Pierwsza dotyczy danych, o czym przy telewizorach myśli się rzadko, bo kojarzą się z urządzeniem biernym. Współczesny odbiornik z systemem smart to komputer z zalogowanymi kontami: serwisami streamingowymi, sklepem z aplikacjami, czasem kontem Google lub profilem producenta. Zapisane są też hasło do sieci domowej i historia oglądania. Przed oddaniem należy wylogować się z aplikacji, wykonać przywrócenie ustawień fabrycznych z menu ustawień systemowych, a następnie usunąć telewizor z listy urządzeń przypisanych do kont, zwykle z poziomu telefonu lub przeglądarki. Reset wykonany na urządzeniu nie zawsze odpina je od konta po stronie usługodawcy.

Druga dotyczy stanu fizycznego. Telewizor oddaje się w całości, razem z podstawą lub uchwytem, jeśli je ma, i nie wyjmuje się z niego niczego, co wygląda na wartościowe. Nie chodzi wyłącznie o przepisy: kondensatory w zasilaczu potrafią trzymać ładunek długo po odłączeniu od prądu, a kineskop pozostaje pod próżnią przez cały czas życia urządzenia i rozbity imploduje, rozrzucając szkło. Pilot, kable zasilające i przewody sygnałowe warto dołączyć, choć nie jest to wymagane, bo trafiają do tego samego strumienia przetwarzania.

Jeżeli ekran jest już pęknięty, sprzęt trzeba przewieźć w pozycji poziomej, ekranem do góry, najlepiej przykryty folią albo kartonem, i uprzedzić o uszkodzeniu obsługę punktu. Matryca telewizora sprzed kilkunastu lat może zawierać rtęć w lampach podświetlenia, więc nie jest to odpad, który powinien pojechać luzem w bagażniku pełnym innych rzeczy.

Podsumowanie

Cały temat sprowadza się do jednego rozróżnienia: telewizor wygląda jak gabaryt, ale prawo traktuje go jak elektroodpad, i to z tego wynikają wszystkie zasady. Kanałów bezpłatnego oddania jest sześć, każdy z własnym warunkiem, i wybór zależy głównie od tego, czy kupujesz właśnie nowy sprzęt i czy masz jak przewieźć stary.

Przy zakupie nowego telewizora najsensowniej wybrać dostawę z odbiorem starego i zgłosić to przy zamówieniu, bo wtedy problem transportu znika w całości. Jeżeli nowego sprzętu nie kupujesz, a masz samochód, najkrótszą drogą jest PSZOK, który przyjmie odbiornik również w stanie niekompletnym. Bez samochodu zostaje odbiór z domu, tylko z zastrzeżeniem, że bezpłatność w przypadku telewizorów bywa ograniczona i trzeba ją sprawdzić przed zamówieniem kursu.

Jedyne, czego nie warto robić, to zostawiać odbiornik przy altanie śmietnikowej albo wystawiać go na wystawkę bez sprawdzenia, czy gmina odbiera w tym trybie sprzęt RTV. Telewizor porzucony przy śmietniku pozostaje odpowiedzialnością osoby, która go tam postawiła, a leżący w piwnicy z każdym rokiem traci resztki wartości, jaką jeszcze ma.

Najczęściej zadawane pytania

Poniżej krótkie odpowiedzi na pytania, które pojawiają się najczęściej przy pozbywaniu się starego odbiornika.

Czy dostanę pieniądze za stary telewizor?

W punkcie zbierania elektroodpadów nie, ponieważ system jest finansowany przez producentów, a nie przez sprzedaż odpadu. Zapłatę można uzyskać wyłącznie za sprzęt sprawny, sprzedany na rynku wtórnym. Telewizory kineskopowe mają praktycznie zerową wartość surowcową, bo ich przetworzenie kosztuje więcej, niż wynosi wartość odzyskanych materiałów.

Co zrobić z telewizorem z pękniętym ekranem?

Oddać go tak samo jak sprawny, uprzedzając o uszkodzeniu obsługę punktu, i nie próbować zdejmować matrycy ani szkła. Odłamków nie wolno zbierać odkurzaczem, jeśli telewizor rozpadł się w domu, ponieważ starsze matryce mogą zawierać rtęć w lampach podświetlenia.

Czy telewizor z firmy albo biura można oddać do PSZOK-u?

Zwykle nie. PSZOK obsługuje mieszkańców objętych gminnym systemem opłat, a sprzęt z działalności gospodarczej podlega odrębnym zasadom i odbierają go firmy zbierające zużyty sprzęt na podstawie umowy. Przy większej liczbie monitorów czy odbiorników taki odbiór bywa bezpłatny, bo dla zbierającego liczy się masa.

Czy trzeba oddać pilota i kable razem z telewizorem?

Nie ma takiego obowiązku, ale jest to wygodniejsze, bo pilot i przewody również są elektroodpadem i tak czy inaczej trzeba je gdzieś oddać. Ich brak nie czyni telewizora sprzętem niekompletnym, bo nie są istotnymi częściami składowymi urządzenia.

Czy punkt serwisowy przyjmie telewizor, którego nie da się naprawić?

Tak, jeśli sprzęt trafił tam wcześniej z myślą o naprawie, a serwis stwierdził, że jest ona niemożliwa lub nieopłacalna. Przyjęcie jest wtedy bezpłatne. Serwis nie ma natomiast obowiązku przyjmować urządzeń przywiezionych wyłącznie po to, żeby się ich pozbyć.

Czy stary telewizor można oddać w innej gminie niż miejsce zamieszkania?

Gminny PSZOK może tego odmówić, bo obsługuje własnych mieszkańców. Sklepy realizujące zasadę 1:1 oraz punkty prowadzone przez firmy zbierające nie stosują kryterium adresu, więc tą drogą telewizor można oddać w dowolnym mieście.