Czy można myć tworzywa sztuczne w zmywarce?

Odpowiedź brzmi: to zależy, i to naprawdę zależy, a nie jest to wykręt. Jeden plastikowy pojemnik wychodzi ze zmywarki jak nowy przez pięć lat, a identycznie wyglądający drugi po trzecim myciu robi się matowy, wypaczony i zaczyna śmierdzieć. Różnica tkwi w rodzaju tworzywa, którego z reguły nie widać gołym okiem, oraz w tym, gdzie i na jakim programie go umyjesz. Większość porad na ten temat kończy się na „sprawdź, czy jest symbol zmywarki”, co jest prawdą, ale zostawia cię bezradnym w chwili, gdy symbolu nie ma albo się starł. Poniżej rozkładam to na dwa osobne pytania: czy plastik przetrwa mycie w jednym kawałku, i czy jest bezpieczny dla zdrowia po podgrzaniu. Bo to nie to samo.

Dlaczego jeden plastik znosi zmywarkę, a drugi się deformuje?

Kluczem do zrozumienia całej sprawy jest jedna wielkość, o której rzadko się mówi: temperatura mięknięcia tworzywa. Każdy plastik ma próg, powyżej którego jego struktura zaczyna się rozluźniać i materiał traci sztywność. Fachowo mówi się o temperaturze zeszklenia albo mięknięcia (Tg). Poniżej tego progu tworzywo jest twarde i trzyma kształt. Powyżej robi się plastyczne i zaczyna wracać do formy, jaką miało, zanim zostało uformowane.

To wyjaśnia coś, co dla wielu osób jest zagadką: dlaczego cienka butelka po napoju kurczy się w zmywarce niemal jak koszulka termokurczliwa, a gruby pojemnik śniadaniowy wychodzi bez szwanku. Cienkie butelki są rozdmuchiwane w formie, czyli tworzywo jest w nich mocno rozciągnięte i naprężone. Gdy temperatura w zmywarce przekroczy ich próg mięknięcia, materiał „pamięta” swój pierwotny kształt i się kurczy. Pojemnik z grubego, mniej naprężonego tworzywa o wyższym progu odporności takiej pamięci nie ma i nic mu się nie dzieje.

Do tego dochodzą detergenty. Środki do zmywarek są dużo bardziej agresywne niż zwykły płyn do naczyń, mają wyższe pH i zawierają substancje wybielające. Długotrwały kontakt z nimi potrafi wypłukiwać barwniki (kolorowy plastik blaknie), matowić powierzchnię i z czasem czynić ją porowatą. To dlatego przezroczyste misy i pokrywy robotów kuchennych po wielu cyklach robią się mleczne i drobno spękane. Pojedyncze mycie zwykle nic nie zmienia, ale destrukcja jest kumulatywna: dziesiąte czy pięćdziesiąte mycie może być tym, po którym element wreszcie odpuści.

Jak rozpoznać, czy dany plastik nadaje się do zmywarki?

Zanim cokolwiek włożysz, obejrzyj spód przedmiotu. Szukasz jednego z dwóch oznaczeń, przy czym mają różną wagę.

Pierwsze i najważniejsze to symbol zmywarki: schematyczny rysunek naczyń albo talerzyka pod padającymi kroplami wody, zwykle w kwadracie. Bywa opisany po angielsku jako „dishwasher safe”. Jego obecność to deklaracja producenta, że przedmiot zaprojektowano tak, by wytrzymał gorącą wodę i detergenty. Jeśli widzisz przekreślony symbol zmywarki, sprawa jest zamknięta: myj ręcznie, koniec dyskusji.

Drugie oznaczenie to numer recyklingu, czyli cyfra od 1 do 7 w trójkącie ze strzałek, często ze skrótem literowym pod spodem. Uwaga na częste nieporozumienie: ten numer nie mówi wprost, czy coś można myć w zmywarce. Mówi, z jakiego tworzywa rzecz jest zrobiona. Ale ponieważ różne tworzywa mają bardzo różną odporność na temperaturę, numer bywa użyteczną wskazówką, gdy symbolu zmywarki brak.

Zasada awaryjna, gdy nie ma żadnego oznaczenia albo się starło: potraktuj przedmiot jak nienadający się do zmywarki. Dotyczy to zwłaszcza cienkich, jednorazowych albo przezroczystych opakowań i wszystkiego, co wyglądem przypomina butelkę po napoju. Ryzyko deformacji jest zbyt duże, a przy naczyniach na żywność dochodzi jeszcze kwestia zdrowotna, o której za chwilę.

Które tworzywa faktycznie wytrzymują, a które nie?

Warto poznać kilka najczęstszych typów, bo raz zapamiętane, oszczędzają mnóstwa zgadywania. Poniżej przegląd tworzyw, które realnie spotkasz w kuchni, wraz z werdyktem.

Polipropylen (PP, numer 5) to najlepszy przyjaciel zmywarki. Znosi wysokie temperatury, spotkasz go w większości pojemników wielokrotnego użytku na żywność i w butelkach dla dzieci. Cyfra 5 w trójkącie to zwykle dobry znak. Podobnie zachowuje się polietylen wysokiej gęstości (HDPE, numer 2), z którego robi się solidniejsze pojemniki i który dobrze radzi sobie z ciepłem.

Politereftalan etylenu (PET, numer 1) to tworzywo butelek po wodzie i napojach oraz tacek na żywność. Jest bezpieczny w normalnej temperaturze, ale nie znosi gorąca. To właśnie te przedmioty deformują się i kurczą w zmywarce najchętniej. Butelek PET nie należy zresztą używać wielokrotnie także z innego powodu: ich powierzchnia z czasem staje się porowata i sprzyja gromadzeniu bakterii.

Polistyren (PS, numer 6) i polichlorek winylu (PVC, numer 3) to tworzywa, których w zmywarce lepiej unikać. Odkształcają się pod wpływem ciepła i mogą uwalniać niepożądane związki. PVC w ogóle nie jest przeznaczony do kontaktu z żywnością w takich warunkach.

Osobno melamina, z której robi się kolorowe, „nietłukące” talerze i miski, popularne na tarasy i dla dzieci. Bywa opisywana jako odporna, ale jest podatna na matowienie i przebarwienia od agresywnych detergentów, a przy uszkodzonej powierzchni budzi zastrzeżenia zdrowotne przy podgrzewaniu. Jeśli producent wprost jej nie dopuścił, ostrożność jest wskazana.

Największa pułapka kryje się pod numerem 7 (Inne). To worek zbiorczy na wszystko, czego nie da się przypisać do poprzednich grup. Znajdziesz tam zarówno tworzywa bezpieczne, jak tritan (nowoczesny, pozbawiony BPA plastik wielorazowych butelek, znoszący nawet gorące napoje), jak i stare opakowania z bisfenolem A. Sam numer 7 nie mówi nic pewnego, więc szukaj dodatkowego opisu materiału albo oznaczenia „BPA Free”.

Dlaczego plastik zawsze na górny kosz?

Ta zasada powtarza się wszędzie i słusznie, ale rzadko ktoś tłumaczy dlaczego. Powód jest czysto konstrukcyjny. Element grzejny, czyli grzałka podgrzewająca wodę i wspomagająca suszenie, znajduje się na dnie komory, pod dolnym koszem. To tam panują najwyższe temperatury i tam plastik jest najbardziej narażony na stopienie, wypaczenie albo zmatowienie.

Górny kosz jest chłodniejszy o kilka stopni, bo leży dalej od grzałki. Ta różnica bywa decydująca dla tworzywa, które balansuje blisko swojego progu mięknięcia. Lekki pojemnik postawiony na górze dostaje mniej gorąca i ma większą szansę wyjść z cyklu w swoim kształcie.

Górny kosz rozwiązuje jeszcze jeden problem. Plastikowe naczynia są lekkie i strumień wody potrafi je przewrócić albo przesunąć w trakcie mycia. Odwrócony pojemnik napełnia się wodą i albo blokuje ramię natryskowe, albo po prostu wychodzi z cyklu z brudną kałużą w środku. Dlatego warto wsuwać miski między pręty pod kątem, wnętrzem skierowanym w dół, żeby woda spływała, a nie zbierała się w basenik. Stojąca w misce woda po dwóch, trzech godzinach potrafi dać nieprzyjemny zapach.

Praktyczny drobiazg, który oszczędza rozczarowań: układaj plastik z dala od dozownika detergentu. Skoncentrowana piana z tabletki, zwłaszcza gdy stanie w zagłębieniu naczynia przez cały cykl, działa na tworzywo najbardziej agresywnie. I trzymaj plastik z porysowaną, matową powierzchnią z dala od naczyń mocno zabarwionych sosem pomidorowym czy curry. Barwniki w gorącej wodzie chętnie osiadają na mikrorysach i potrafią trwale zafarbować pojemnik na pomarańczowo.

Czy mycie plastiku w zmywarce jest bezpieczne dla zdrowia?

Tu trzeba rozdzielić dwie rzeczy, które często są mylone. Jedno pytanie brzmi: czy przedmiot się nie zniszczy. Drugie: czy nie zacznie oddawać szkodliwych substancji do jedzenia. To dwa różne ryzyka i można napotkać jedno bez drugiego.

Ryzyko zdrowotne dotyczy przede wszystkim naczyń mających kontakt z żywnością i wiąże się z migracją związków chemicznych z tworzywa pod wpływem temperatury. Najgłośniejszym jest bisfenol A (BPA), związek, który w starszych plastikach mógł przenikać do żywności i budzi obawy dotyczące układu hormonalnego. Wysoka temperatura ten proces przyspiesza. Dlatego nawet przy pojemniku opisanym jako „BPA Free” gorące programy zmywarki to niekoniecznie najlepszy pomysł, a przy tworzywach niewiadomego pochodzenia (numer 7 bez opisu, brak jakichkolwiek oznaczeń) mycie na wysokiej temperaturze jest ryzykiem, którego łatwo uniknąć.

Stąd konkretna rada, która ogranicza oba typy zagrożeń naraz: myj plastik na niższych temperaturach. Programy Eco albo cykle w zakresie 40-50°C są dla tworzyw znacznie łagodniejsze niż intensywne programy powyżej 70°C czy funkcje wyparzania i dezynfekcji. Te ostatnie zostaw dla ceramiki, szkła i stali. Plastik przy 50°C i tak zostanie umyty, a ryzyko deformacji i migracji spada.

Jeśli masz cień wątpliwości co do konkretnego przedmiotu, zwłaszcza takiego, w którym trzymasz albo podgrzewasz jedzenie, najbezpieczniejszym wyjściem pozostaje mycie ręczne w letniej wodzie. To nie przesada, tylko rozsądny margines przy rzeczach, które codziennie mają kontakt z tym, co jesz.

Podsumowanie

Sprowadzając rzecz do praktyki: tak, wiele tworzyw sztucznych można myć w zmywarce, ale nie wszystkie i nie na każdym programie. Zacznij od spodu przedmiotu. Symbol zmywarki oznacza zielone światło, przekreślony symbol oznacza ręczne mycie, a brak jakiegokolwiek oznaczenia traktuj jako sygnał ostrzegawczy. Numery recyklingu podpowiadają resztę: piątka (PP) i dwójka (HDPE) są bezpieczne, jedynka (PET), trójka (PVC) i szóstka (PS) raczej nie, a siódemka wymaga sprawdzenia, co dokładnie się pod nią kryje.

Gdy już zdecydujesz się myć plastik maszynowo, stosuj trzy nawyki, które załatwiają większość problemów: górny kosz, niższa temperatura i ustawienie wnętrzem w dół, z dala od dozownika detergentu. A przy naczyniach, w których trzymasz jedzenie, jeśli masz wątpliwości co do materiału albo widzisz, że powierzchnia już się starła i porysowała, nie ma się nad czym zastanawiać. Chwila przy zlewie jest tańsza niż wypaczony pojemnik albo niepewność, co dokładnie wypłukało się do twojego obiadu.

Najczęściej zadawane pytania

Poniżej krótkie, praktyczne odpowiedzi na pytania, które najczęściej pojawiają się przy myciu plastikowych naczyń w zmywarce. Dotyczą sytuacji łatwych do przeoczenia przy codziennym załadunku.

Dlaczego plastikowy pojemnik po myciu w zmywarce śmierdzi?

Zwykle winna jest woda, która zebrała się w środku i stała tam po cyklu, albo porowata, zniszczona powierzchnia, która wchłania zapachy. Ustaw pojemnik wnętrzem w dół, żeby woda spływała, i wyjmuj go zaraz po zakończeniu programu. Jeśli tworzywo jest już matowe i spękane, zapach może się utrzymywać mimo mycia.

Czy plastik nadający się do zmywarki można myć na każdym programie?

Nie warto. Nawet oznaczony jako „dishwasher safe” plastik lepiej znosi programy Eco i cykle 40-50°C niż intensywne mycie powyżej 70°C czy funkcje wyparzania. Wysoka temperatura z czasem matowi tworzywo i przyspiesza jego zużycie.

Co oznacza brak jakiegokolwiek symbolu na plastikowym naczyniu?

Że nie masz gwarancji producenta, iż przedmiot wytrzyma. W takiej sytuacji bezpieczniej myć ręcznie, zwłaszcza gdy naczynie jest cienkie, przezroczyste albo służy do przechowywania żywności. Brak oznaczenia to sygnał ostrożności, nie zielone światło.

Czy plastikowe deski do krojenia można myć w zmywarce?

Grube deski z tworzywa oznaczonego jako odporne na zmywarkę zwykle to zniosą, ale wysoka temperatura sprzyja ich wypaczaniu, a nacięcia od noża robią powierzchnię porowatą. Cieńsze deski potrafią się wygiąć w łuk. Przy dobrej desce warto rozważyć mycie ręczne.

Czy tritan można myć w zmywarce?

Tritan zwykle znosi zmywarkę i jest pozbawiony BPA, dlatego robi się z niego wielorazowe butelki i shakery. Mimo to producenci często zalecają górny kosz i niższą temperaturę, żeby utrzymać przezroczystość. Zawsze sprawdź zalecenie na konkretnym produkcie.

Dlaczego kolorowy plastik blaknie po myciu w zmywarce?

Bo detergenty do zmywarek mają wysokie pH i zawierają substancje wybielające, które z czasem wypłukują barwniki z tworzywa. Proces jest kumulatywny, więc kolor bladnie stopniowo przez kolejne cykle. Mycie na niższych temperaturach spowalnia ten efekt.

W tym tekście znajdują się linki afiliacyjne, które prowadzą do zewnętrznych stron. Za zakup z naszych linków lub kliknięcie w nasze linki i przejście do sklepów otrzymujemy wynagrodzenie prowizyjne, które pozwala nam rozwijać nasz serwis.

Paweł Zacharczuk

Redaktor naczelny Expertrankingowy.pl

Redaktor i ekspert od sprzętów AGD/RTV z 6 letnim doświadczeniem zdobytym w największych sklepach AGD/RTV. Każdego dnia tworze, aktualizuje rankingi sprzętów ze swoim zespołem, które mają pomagać ludziom w wyborze najlepszych sprzętów do ich mieszkań, domów.